نگارگری ایرانی به عنوان یکی از مهمترین نظامهای تصویری سنتی، همواره منبع الهام هنرمندان معاصر بوده است؛ با این حال، چگونگی دگرگونی این میراث تصویری در آثار معاصر و سازوکارهای نظری حاکم بر این برگرفتگیها، همچنان نیازمند واکاوی علمی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکار برگرفتگی نگارۀ عاشقان و ناظر شگفتزده، منسوب به محمد یوسف حسینی، در دو اثر همدم اثر سعید معیریزاده و عشاق اثر آیدین آغداشلو، بر اساس نظریه بیشمتنیت ژرار ژنت و با تمرکز بر جایگشت انجام شده است. پرسش پژوهش آن است که برگرفتگی از نگارۀ مذکور چگونه و از چه طریق در این دو اثر متجلی شده و دگرگونیهای حاصل چه تأثیری بر ساختار تصویری و نظام معنایی آنها داشته است؟ پژوهش از نظرماهیت و روش، از نوع توصیفی–تحلیلی است و دادهها با استفاده از مطالعات اسنادی و کتابخانهای و تحلیل تطبیقی آثار گردآوری و بررسی شدهاند. یافتهها نشان میدهد که هر دو اثر، با حفظ نشانههای قابل تشخیص پیشمتن، از بازتولید صرف فراتر رفته و از طریق دگرگونیهای ساختاری، مادی، سبکی و معنایی به بیشمتنهایی مستقل تبدیل شدهاند. در همدم، جایگشت با راهبرد کاهش و تمرکز، از طریق حذف پیکرهها و تغییرات مادی و سبکی، معنا را به سوی سوژگی، فردیت و وضعیت وجودی انسان معاصر سوق میدهد؛ درحالیکه در عشاق، راهبرد حفظ و مداخله با حذف ناظر، جایگزینی صراحی و خدشهدار کردن چهرهها، تصویر تاریخی عشق را در نسبت با حافظه، زوال و گذر زمان بازمعنا میکند.
Tayebi E, Fazel A. An Analysis of the Permutational Imagery in The Lovers and the Amazed Observer Based on Gérard Genette’s Theory of Transtextuality. , کیمیای هنر. 2026; 15 (59) :21-44 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2526-fa.html
طیبی الهام، فاضل عاطفه. تحلیل جایگشت نگارهٔ عاشقان و ناظر شگفتزده بر اساس نظریهٔ بیشمتنیت ژرار ژنت. ، کیمیای هنر. 1405; 15 (59) :21-44