این مقاله با تکیه بر نشانهشناسی فرهنگی یوری لوتمان، معماری ایرانی را بهمثابۀ نظامی از حافظۀ فرهنگی میخواند که در آن نشانههای ادبی - در قالب روایتهای اسطورهای، تمثیلهای عرفانی و الگوهای روایی جمعی - از متن به فضا ترجمه و در کالبد معماری تثبیت شدهاند. پژوهش با بهرهگیری از مفاهیم «متنسازی ثانوی» و «ترجمۀ بیننشانهای»، استدلال میکند که معماری ایرانی صرفاً بازتاب معناهای پیشین نیست، بلکه خود رسانهای فعّال برای بازتولید و تداوم ادبیّت در حافظۀ فرهنگی است. روش تحقیق، تحلیل لایهمند حافظه در سه سطح نمادین، تمثیلی-عرفانی و آیینی-اجتماعی است که امکان ردیابی مسیر انتقال نشانههای ادبی به سازمان فضایی را فراهم میکند. بر این اساس، ایوان خسرو بهعنوان صورت فضایی از روایت اسطورهای نظم کیهانی، مسجد جامع اصفهان بهمثابۀ تجسّد تمثیل سفر معنوی و میدان نقش جهان بهعنوان تجلّی روایت جمعی و چندصدایی تحلیل شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که نشانههای ادبی در فرهنگ ایرانی از طریق معماری به تجربهای فضایی بدل شده و در قالب الگوهای پایدار کالبدی و کنشی تداوم یافتهاند؛ امری که معماری را به یکی از بنیادیترین حاملان حافظۀ ادبی و فرهنگی در ایران تبدیل میکند.
Arefnezhad N, Karimi A, Kialashaki N, Asgharzadeh A. Architecture as Cultural Memory: A Lotmanian Reading of the Persistence of Literary Signs in Iranian Spatial Form. کیمیای هنر 2026; 15 (58) :57-76 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2513-fa.html
عارف نژاد نازی، کریمی احمد، کیالاشکی نعیمه، اصغرزاده علی. معماری به مثابه حافظه فرهنگی: خوانشی لوتمانی از پایداری نشانههای ادبی در کالبد معماری ایرانی. کیمیای هنر. 1405; 15 (58) :57-76
