منیر شاهرودی فرمانفرمائیان از هنرمندانی است که توانست با تلفیق مینیمالیسم و انتزاع هندسی با آنچه هویت ایرانی خطاب میشد سبکی منحصر به فرد ایجاد کند. آینهکاریهای او نشان میدهد که آثارش نه تنها الهامبخش هنرمندان ایرانی بوده، بلکه در فضای گفتمانی، جریان جدیدی در هنر معاصر ایران شکل داده است. این مقاله قصد دارد روند گذار از «منیر شاهرودی فرمانفرمائیان» به آنچه میتوان «منیریسم» نامید، را در بستر هنر معاصر ایران تحلیل نماید. پرسش اصلی این پژوهش آن است که طی چه فرایندی و در نسبت با چه گفتمانهایی جریان هنری «منیریسم» از آینهکاریهای منیر فرمانفرمائیان و هنرمندان بعدی ملهم از آن، برساخته شد؟. هدف این مقاله، واکاوی فرآیندهای قدرت/دانش است که از طریق آن، آثار و شیوههای هنری فرمانفرمائیان تبدیل به جریانی مرجع و مشروع در گفتمان هنر معاصر ایران شده است که برای اولین بار در این مقاله نام «منیریسم» بر آن نهاده میشود. روششناسی پژوهش بر پایه تحلیل گفتمانی فوکویی است. این مقاله میکوشد تا پیوند میان هنر فرمانفرمائیان و ساختارهای مشروعیتبخش فرهنگی، اقتصادی و تاریخی در ایران معاصر آشکار گردد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «منیریسم» نه صرفاً برآمده از ویژگیهای زیباییشناختی آثار فرمانفرمائیان، بلکه برساختهای از تقاطع چندگانۀ گفتمانهایی چون نوسنتگرایی، مدرنیسم، هنر اسلامی، اطلاحطلبی و اعتدالگرایی، بازار هنر و سیاستهای فرهنگی است. ظهور «منیریسم» را باید بهمنزلۀ یک آپارتوس فرهنگی-سیاسی درک کرد که در آن، سنتهای بصری اسلامی از طریق بازخوانیهای مدرنیستی و میانجیگری نهادهای هنری چون موزهها و گالریها، بازتعریف شدهاند. در نهایت «منیریسم» نه تنها هویتی زیباییشناختی، بلکه بهواسطۀ شبکههای دانش/قدرت، تثبیت شده و از این رهگذر، به یکی از گفتمانهای هویتساز و سوژهساز در هنر معاصر ایران بدل گشته است.
Nejat M. Discourse Analysis of the Transition from “Monir Shahroudy Farmanfarmaian” to “Monirism” in Contemporary Iranian Art. کیمیای هنر 2026; 14 (57) :43-64 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2482-fa.html
نجات مهسا. تحلیل گفتمان گذار از «منیر شاهرودی فرمانفرمائیان» به «منیریسم» در هنر معاصر ایران. کیمیای هنر. 1404; 14 (57) :43-64