نقد معماری بهعنوان حرفهای مستقل و مبتنی بر پشتوانههای نظری، حدوداً از قرن هجدهم میلادی تاکنون با هدف بازتاب ابعاد مثبت و منفی آثار معماری و ایجاد گفتوگو پیرامون ارزشهای آنها شکلگرفته است. بااینحال، در مقایسه با نقد در حوزههای ادبی و هنری، رشد فرهنگ نقد و نقادی در معماری، رشد کمتری داشته و در حال حاضر خلأ پژوهشی قابلتوجهی در شناخت مبانی نظری و ریشههای فکری این زمینه وجود دارد. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی ـ توسعهای و باهدف تدوین چارچوبی نظاممند برای گونهبندی مکاتب نظری نقد معماری به همراه بنیانهای نظری آنها انجام شده است. فرایند تحقیق شامل چهار مرحلۀ تدوین چارچوب مفهومی، کدگذاری دادهها، تحلیل فراوانی و عملیاتیسازی مفاهیم نظری و تدوین گونهشناسی نهایی انجام شده است. پیکرۀ منابع شامل ۱۲۲ منبع در بازۀ زمانی ۱۹۶۵ تا ۲۰۲۵ بوده و فرایند کدگذاری با نرمافزارمکسکیودادر سه مرحلۀ باز، محوری و انتخابی انجام شده است. در این پژوهش نقد معماری بهمثابه نوعی «گفتمان» در نظر گرفته شده که از تعامل پنج رکن اصلی: «اثر معماری، معمار، مخاطب، منتقد و بافت» تولید میکند. یافتهها نشان میدهد مکاتب نظری نقد معماری در امتداد پیوستاری از ذهنیتگرایی تا عینیتگرایی قابل طبقهبندیاند و شامل ۱۳ مکتب نظری شاخص شامل: «نقد رمانتیک»، «نقد پدیدارشناسانه»، «نقد پساساختارگرا»، «نقد ساختارشکن»، «نقد بر اساس جنسیت»، «نقد پسااستعماری»، «نقد تاریخگرایی نوین/نقد ماتریالیسم فرهنگی»، «نقد بومگرا»، «نقد فرمالیستی»، «نقد ساختارگرا»، «نقد روانکاوانه/ نقد روانشناسانه»، «نقد مارکسیستی» و «نقد کمی/فنی» به همراه شش بنیان نظری و اصول علمی آنها (ضد اثباتگرا، ذهنیتگرایی افراطی، تفسیری/سازندهگر/طبیعتگرا، پستمدرن، آزادپژوه/مشارکتی/تحولگرا، کارکردگرا و اثباتگرا/ فرااثباتگرا) میشوند. نتیجۀ پژوهش بیانگر آن است که نقد معماری را میتوان بهمثابه کنشی گفتمانی، نظریهمند و چندلایه فهم کرد که در آن منطق داوری از تعامل میان بنیانهای اصول علمی، ارکان گفتمان و معیارهای ارزیابی شکل میگیرد.
Moghaddam N, Rezvani A, Sarvari H. An Analytical Framework for the Typology of Theoretical Schools of Architectural Criticism Conceived as Discourse: From Subjectivist to Objectivist Paradigms. , کیمیای هنر. 2026; 15 (59) :65-101 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2518-fa.html
مقدم نجوا، رضوانی علیرضا، سروری هادی. تدوین چارچوب تحلیلی گونهبندی مکاتب نظری نقد معماری براساس ارکان گفتمان نقد در دو سویهٔ اصول علمی ذهنیتگرا و عینیتگرا. ، کیمیای هنر. 1405; 15 (59) :65-101