این مقاله به مطالعۀ موردیِ بازنمایی عکاس و ابزار او در نمونههای منتخب و قابلدسترسی از تصاویر پس از ورود عکاسی به ایران (نقاشی و عکس) متعلّق به حدود ۱۲۶۹–۱۳24 هـ. ق. میپردازد و تغییرات در چگونگی این بازنمایی را در نسبت با فرهنگمند شدن این حرفۀ نوین در ایران پی میجوید. بدین منظور مفهوم نظریِ بصریت (visuality) را برای سامانبندیِ مشاهده و اندیشیدن در باب شکلگیری، تداوم و چگونگی بازنمایی حرفۀ عکاس در عهد قاجار به کار گرفته میشود. این مطالعه بخشی از پیجویی چگونگی تحول رژیم تماشا (scopic regime) در دورۀ قاجار بهواسطۀ ورود عکاسی را تشکیل میدهد. پیجویی شکلگیری و استقرار بصریت حرفۀ عکاس در دورۀ قاجار هدف مقالۀ حاضر است. روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی، و تجزیه و تحلیل دادهها کیفی است و با بهرهگیری از منابع متنی و بصریِ آرشیوی و کتابخانهای و گفتمان نظری مرتبط با بصریت انجام شده است. با این فرض که ورود عکاسی به ایران در حکم تکنولوژیِ نوین خلق تصویر منجر به تحوّل و بازآرایی رژیم تماشا (کلّیتی متشکّل از بصریتهای متعدّد) شده است، پژوهش حاضر به دنبال پاسخ این سؤال است که بصریت منسوب به حرفۀ عکاس چگونه نخست شکل گرفته و سپس چه تحوّلی را طی کرده است (با در نظر گرفتن عوامل دیگر دخیل در بصریت، یعنی سازوکارهای ذهنیِ تصوّر و عناصر افزوده به تصویر بیرونی مثل نوشتهها و توضیحات در صورت دسترسپذیری). دستاورد پژوهش حاکی از آن است که شکلگیری بصریت حرفۀ عکاس در دورۀ قاجار از دو مرحله گذر میکند: نخست تعامل مدیومهای نقاشی و عکاسی در چگونگی نمایش حرفۀ عکاس و درنتیجه، نطفه بستن بصریت این حرفه، و سپس استقرار بصریت حرفۀ عکاس از طریق بازاندیشی عمل عکس انداختن توسط حرفۀ عکاسی، یعنی عامل آن (عکاس) و ابزار آن (دوربین).
Bolkhari Ghahi H, Sattari M, Hakim Javadi P. An Investigation of the Formation of the Visuality of the Photographer's Profession in Qajar Iran. کیمیای هنر 2026; 15 (58) :1-20 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2410-fa.html
