در فلسفۀ دکارت، زمان عموماً به مثابه کمیتی ذهنی، قابلسنجش و متشکل از آنات منفصل صورتبندی میشود؛ تلقیای که در پیوند با عقلانیت علمی مدرن، زمان را از کیفیت زیسته، تداوم درونی و بار وجودی تجربۀ انسانی تهی میسازد. این پژوهش با تمرکز بر فیلم سولاریس (۱۹۷۲) ساختۀ آندری تارکوفسکی، میکوشد نحوۀ پدیدارشدن زمان در سینما و نسبت آن با این تلقی فلسفی را بررسی کند. پرسش اصلی آن است که زمان در سولاریس چگونه صورتبندی میشود و این صورتبندی چه امکانی برای بازاندیشی نسبت میان زمان فلسفی و تجربۀ انسانی فراهم میآورد؟ هدف پژوهش حاضر نه تطبیق صوری مفاهیم فلسفی بر یک اثر سینمایی، بلکه نشاندادن آن است که چگونه یک فیلم میتواند به عرصۀ طرح و آزمون یک مسئلۀ فلسفی بدل شود. از این منظر، سولاریس نه صرفاً موضوع تفسیر، بلکه میدانی برای مواجهۀ انتقادی با محدودیتهای تلقی دکارتی از زمان تلقی میشود. روش پژوهش کیفی و تحلیلی است و بر رویکرد مفهومی- تفسیری استوار است. در این چارچوب، متون منتخب رنه دکارت به عنوان چارچوب نظری و فیلم سولاریس به عنوان متن سینمایی مورد تحلیل قرار گرفتهاند. تحلیل فیلم با تمرکز بر ساختار روایی، ریتم، تداوم نماها، سازماندهی حافظه و تجربۀ حسی- زمانی تماشاگر انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که سولاریس با پیوندزدن درونمایه و فرمِ سینمایی، الگوی دکارتیِ زمان به مثابه «کمیت ذهنی و آنات منفصل» را به چالش میکشد. در جهان فیلم، زمان نه تنها تقلیلپذیر به سنجش و کنترل عقلانی نیست، بلکه به منزلۀ افقی کیفی، پیوسته و درهمتنیده با ساحت انسانی پدیدار میشود که در آن گذشته و خاطره در اکنونِ زیسته امتداد مییابند. بر این اساس، پژوهش حاضر نتیجه میگیرد که سولاریس با آشکارسازی محدودیتهای تبیینیِ الگوی دکارتی در فهم تجربۀ انسانی، بدیلی کیفی و حافظهمند از زمان ارائه میدهد که در آن معنا از دل تداومِ زیسته، پیوندهای عاطفی و مسئولیت اخلاقی سرچشمه میگیرد.
Kianian M, Hosseini (Zharfa) S A. The Explanatory Limits of the Cartesian Conception of Time in Andrei Tarkovsky’s Cinema: A Case Study of Solaris. , کیمیای هنر. 2026; 15 (59) :45-63 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2524-fa.html
کیانیان مجید، حسینی (ژرفا) سید ابوالقاسم. محدودیتِ تبیینیِ تلقی دکارتی از زمان در سینمای آندری تارکوفسکی مطالعهٔ موردی: سولاریس. ، کیمیای هنر. 1405; 15 (59) :45-63