ظهور سامانههای مولد مبتنیبر هوش مصنوعی پرسشهای بنیادینی دربارهٔ چیستی اثر هنری و استقلال هستیشناختی آن در بستر دیجیتال ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بازتعریف ماهیت شیء هنری دیجیتال، در چارچوبی مفهومی، سه رویکرد فلسفی متمایز را تلفیق میکند: زیباییشناسی سوبژکتیو، هستیشناسی شیءمحور و نظریهٔ رسانهای دادهمحور. این رویکرد تلفیقی امکان درک چندلایه از آثار دیجیتال را فراهم میکند که در آن، تجربهٔ زیباشناختی مخاطب، ساختار الگوریتمی اثر و هستی مستقل آن همزمان مورد توجه قرار میگیرند. ماهیت تحقیق کیفی و روش آن توصیفی و مبتنیبر تحلیل مفهومی است. دادههای نظری از متون فلسفی کلاسیک، پژوهشهای معاصر دربارهٔ هنر دیجیتال و نمونههایی از آثار تولیدشده توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی گردآوری و تحلیل گردید. این تحلیل نشان میدهد که چارچوبهای سنتی مبتنیبر نیت انسانی و مادهٔ فیزیکی برای تبیین هنر دیجیتال ناکافی هستند و نیاز به مدلی نو احساس میشود. یافتههای این پژوهش را در مدلی تحت عنوان «میز چهارم» تبیین کردیم. این مدل شیء هنری دیجیتال را موجودیتی پویا و دادهمحور میداند که در سه لایه همزمان معنا مییابد: تجربهٔ زیباشناختی، ساختار الگوریتمی و هستی مستقل. این مدل نشان میدهد که حتی آثار فاقد خالق انسانیِ مشخص نیز میتوانند موضوع داوری زیباشناختی و ارزشگذاری فرهنگی باشند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هنر مبتنیبر هوش مصنوعی نه تهدیدی برای سنتهای زیباییشناسی کلاسیک، بلکه فرصتی برای بازاندیشی مفاهیم بنیادی هنر و گسترش افقهای نظری آن در عصر داده و رسانههای نرمافزاری است. صورتبندی چنین مفهومی میتواند مبنایی برای تحلیل فلسفی، ارزشگذاری فرهنگی و توسعهٔ مطالعات آینده در حوزهٔ هنر دیجیتال و رسانههای نوین به شمار برود.
Birang M, Bolkhari Ghahi H, Namvar Motlagh B, Parvanehpour M. Reconsidering the Ontology of Artworks and Objects in AI-Based Arts. کیمیای هنر 2025; 14 (56) :55-70 URL: http://kimiahonar.ir/article-1-2448-fa.html
بیرنگ مریم، بلخاری قهی حسن، نامورمطلق بهمن، پروانهپور مجید. بازاندیشی در ماهیت آثار و اشیاء هنری در هنرهای مبتنی بر هوش مصنوعی. کیمیای هنر. 1404; 14 (56) :55-70
