[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
درباره پژوهشکده هنر::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
:: گزارش نشست «فلسفه هنر ابن سینا» ::

پژوهشکده هنر در نشست «فلسفه هنر ابن سینا» بررسی کرد:

ابعاد گوناگون  «فلسفه هنر ابن سینا» و گستره تأثیر آن از گذشته تا امروز

   

AWT IMAGE

    

در نشست تخصصی تحلیلی بر فلسفه هنر ابن‌سینا که عصر روز دوشنبه 25 آبان‌ماه توسط پژوهشکده هنر و با حضور صاحبنظران، کارشناسان و دانشجویان و عموم علاقه‌مندان در فرهنگستان هنر برگزار شد هادی ربیعی، سیدمحمود یوسف ثانی، امیر مازیار و محمدرضا ابوالقاسمی دامنه تأثیر و نفوذ آراء فلسفی ابن‌سینا را در حوزه زیبایی‌شناسی بررسی و تحلیل کردند.

   

    سخنران نخست این نشست دکتر هادی ربیعی (مدرس و صاحبنظر هنری و رئیس کتابخانه فرهنگستان هنر) بود که مباحث خود را بر محور «اهمیت تخیل از دیدگاه ابن سینا» و «سامان یافتن آراء زیبایی شناسی وی بر مبنای نظریه خیال و قوه متخیله» ایراد کرد. وی سخن را با دو مقدمه و چهار ویژگی که این سینا برای قوه متخیله ذکر می‌کند آغاز کرد و در ادامه، خاستگاه‌های «خیال» را در این نظریه فلسفی تشریح نمود. وی با بیان اینکه دیدگاه ابن سینا در باب تخیل در نسبت با نظام فکری و در چارچوب نظام منطقی و فلسفی او تعریف می‌شود و در این منظومه، بحث «تخیل» فراتر از رهیافت‌های منطقی و فلسفی راه به گستره نظریات هنر و زیبایی‌شناسی می‌برد» نتیجه گرفت که: «مباحث ابن‌سینا در باب تخیل حتی امروز هم به دلیل وسعت و فراگیر بودن خود قابل طرح است و از جمله «اومبرتو اکو» در زیبایی‌شناسی قرون وسطی به ابن‌سینا و نظریه خیال او اشاره کرده و یا «دیورابلاک» در دانشنامه فلسفه راتلج 3 مبحث عمده را به مثابه الهیات زیبایی‌شناسی نزد فیلسوفان مسلمان برشمرده: زیبایی‌شناسی، شعر و خطا و تخیل. بنابراین تخیل از این جهات بسیار اهمیت دارد و کلید زیبایی‌شناسی ابن سینا هم همین «تخیل» است.

   

AWT IMAGE

   

     وی دومین وجه اهمیت مبحث تخیل نزد ابن‌سینا را قابلیت آن در جهت تبیین زیبایی‌شناسی اسلامی و جایگاهی برای تفسیر الهام هنری و امور غیبی و معنوی و به عنوان بدیل و رقیبی برای نظریه «خیال منفصل» دانست و با تشریح ماهیت «تخیل» با همه مشتقات و متفرعاتش از «خیال، تخییل و متخیله» در دو حوزه: شعر و مباحث علم‌النفس به تمایز قوه خیال و متخیله در نظر ابن‌سینا پرداخت  و این تمایز را از وجوه اصلی در حکمت سینوی عنوان کرد.

   

      این کارشناس و پژوهشگر هنری در ادامه به ماهیت زیبایی از نظر این‌سینا اشاراتی کرد و به طرح مباحثی چون: دریافت صور فراحسی از طریق قوه متخیله و دخل و تصرف قوه متخیله در صور مندرج در قوه خیال، کیفیت اثربخشی قوه متخیله در خلق اثر هنری، چگونگی ارتقاء قوه متخیله از اشتغال به امور مادون تا تخیل عوالم قدسی و نقش هنر در ارتقاء قوه متخیله پرداخت.

   

     سخنران بعدی نشست: «دکتر سید محمود یوسف ثانی» عضو هیأت علمی انجمن حکمت و فلسفه و مدرس و صاحبنظر فلسفه و کلام اسلامی بود که مبحث خود را به نسبت متقابل قوه متخیله و تعقل بر محور رساله فن‌الشعر ابن‌سینا اختصاص داد. وی با بیان این که ابن‌سینا نخستین کسی است که به فن‌الشعر ارسطو توجه کرده و همه فن‌الشعرهای حکمای پس از ابن‌سینا عیناً از رساله او تقلید شده یادآور شد: ابن‌سینا به این نتیجه رسید که ما از طریق مخیلات می‌توانیم به صدق و کذب هم ورود کنیم و هم او نخستین کسی است که نسبت صدق و کذب را با ماهیت تخییل بررسی کرده است. وی افزود: ما ناگزیریم که در تعقل امور از قوه متخیله هم کمک بگیریم همچنانکه در فلسفه علم نیز بسیاری از طرح‌ها که موجب پیشرفت علم شده محصول دستکاری خیال بوده و بعدها صورت علمی یافته و این نحوه از رابطه خیال و عقل در درک ما از واقعیت بسیار مؤثر است.

   

AWT IMAGE

   

     سومین سخنران این همایش، دکتر امیر مازیار مدرس فلسفه هنر دانشگاه‌های تهران، هنر و علامه طباطبایی، عضو پژوهشگاه علوم انسانی و صاحب تألیفات متعدد در حوزه مباحث نظری هنر بود که مباحث خود را با محوریت اغراض هنر و فایده و غایت آن در نگاه ابن‌سینا ایراد کرد.

   

      وی ابتدا با اشاره به ماهیت و معنای اغراض هنر از جمله کاربرد، فایده و غایت هنر در پاسخ به پرسش: هنر اساساً چه ارزشی می‌تواند داشته باشد اظهار داشت: ابن‌سینا تلقی خود را در برداشت از فن شعر ارسطو توسعه داد و به انواع هنرها از جمله: نقاشی، مجسمه‌سازی، رقص و ... تسری بخشید آن هم در روزگاری که فهمی از هنر به شکل امروزی وجود نداشت. وجه دیگر اهمیت این نظریه در مباحث زیبایی‌شناسی امروز است که اندیشمندی ژرف‌بین و فراخ‌نگر چون ابن‌سینا در مباحث خود به کارکرد و مقاصد هنرها نظر داشته است.

   

وی با تکیه بر نظریات زیبایی‌شناسی ابن‌سینا در رساله فن شعر، برهان شفا و اشارات و تنبیهات به تعریف او از تخیل به مثابه جوهره ادراک هنری و ارتباط میان تخییل و صدق و کذب و نسبت میان تخییل و التذاذ پرداخت و گفت: در نزد ارسطو و فلاسفه مشایی غایت شعر، غایتی است که دیگران در آن اشتراک نداشته باشند و آن التذاذ و اعجاب نفس باشد. این فیلسوفان برای لذت، ارزش و مشروعیت ذاتی قائل بودند اما چرا کلام خیال انگیز، لذت‌بخش است؟ ابن سینا در اشارات، مخیلات را قضایایی مؤثر در نفس از قبض و بسط و ... می‌داند که شاید بر تأثیر تصدیق بیفزاید و این تأثیر تنها در کلام مخیل نیست و می‌تواند در اوّلیات و مشهورات و ... هم باشد یعنی به خاطر آن جودت و تازگی هیأت یا قوت صدقی که در اولیات یا شهرت صدق در مشهورات است اما تنها مخیلات به معنای دقیق خود یعنی به خاطر هیأت و نوع حسن محاکاتشان این تأثیر و نفوذ را در اذهان و عقول انسان‌ها دارند و از اینجاست که «هیأت کلام» اهمیت می‌یابد که به بیان امروزین همان «فرم هنری» است و شعر هم دقیقاً کلامی است که به خاطر ترکیب کلام، هیأت کلام و ویژگی‌های فرم‌گرایانه‌اش ایجاد لذت می‌کنند.

   

AWT IMAGE

   

    پایان‌بخش نشست، سخنرانی دکتر محمدرضا ابوالقاسمی (عضو هیأت علمی گروه مطالعات هنری دانشگاه تهران و مدرس، مؤلف و مترجم کتاب‌های فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی) بود که به طرح مباحث خود با عنوان متافیزیک زیبایی از منظر ابن‌سینا با نگاهی به ریشه‌ها و دستاوردهای تلقی منظومه فلسفی «سینوی» از مسأله «زیبایی» پرداخت و خاطرنشان کرد: تلقی ابن‌سینا از زیبایی تلقی منحصربفردی است که هیچ مشابه و معادلی در تاریخ فلسفه اسلامی ندارد و منحصر به خود اوست. شاید در فارابی تا حدودی این بداعت و منحصربفرد بودن را حس کنیم اما نگاه او هم ترکیبی از فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی است. وی آنگاه با تأملی در مفهوم زیبایی از نگاه ابن‌سینا در شفاء و نجات و مبدأ و معاد به محورهای زیبایی‌شناسی الهیات نزد او اشاره کرد و گفت: شاید استخراج یک نظریه هنر از متافیزیک زیبایی ابن‌سینا چندان عملی نباشد زیرا هدف او یک بحث ماوراء‌الطبیعی است و نتایج آن هم در دو چیز است: اول اینکه زیبایی مطلق از کثرت‌ها مبدأ باشد و دوم ملازمت زیبایی محض و کمال مطلق است.

   

     این پژوهشگر و صاحبنظر فلسفه هنر اسلامی آنگاه به مبانی این متافیزیک زیبایی: 1- اعتدال، 2- بهاء (ترکیب، تناسب، وحدت و درخشش) و 3- امر خیر اشاراتی کرد و گفت: مثلث: زیبایی، خیر و اعتدال ریشه در فلسفه سقراطی و افلاطونی دارد و بعدها کانت است که اقتران زیبایی و امیر خیر را تفکیک می‌کند و اساساً مفهوم و تبارشناسی «زیبایی» به قبل و بعد کانت تقسیم می‌شود و تا پیش از او ترکیب زیبایی و خیر، سلطان بی‌رقیب و بلامنازع تمام تعابیر و تفاسیر از زیبایی محسوب می‌شده است. وی در ادامه با مقایسه و تعریف ارسطو از زیبایی: (نظم، تناسب و تعین) و ابن‌سینا: (ترتیب، نظم و اعتدال) تأکید کرد: ابن سینا تعین را به اعتدال معنا کرده چرا که واجب‌الوجود نمی‌تواند متعین باشد و هر 3 رکن زیبایی را مطابق نظریه او می‌توان در اعتدال خلاصه کرد و وحدت در زیبایی که امر کثیر را به وحدت بدل می‌کند. دکتر ابوالقاسمی در ادامه مباحث خود به مقایسه خیر از دید نوافلاطونیان و ارسطوئیان پرداخت و با تبیین مفاهیمی چون حرکت تکاملی از قوه به فعل و حرکت همه موجودات به مقصد خیر واحد اعلا و قدس صعود و نزول و سرانجام مقارنت ذاتی و مداوم کمال و زیبایی به تعبیر ابن‌سینا از کمال رسید و که آن را از سلطه ملازمت با خیر بدر آورده و به: اعتدال، حد و ترتیب رسیدن تعبیر کرده است که مطابق آن تعریف ارسطویی- ابن سینایی زیبایی؛ رسیدن چیزی به اعتدال خواهد بود.

   AWT IMAGE

     وی با بیان آراء فیلسوفانی از بومگارتن و کانت تا آلبرت کبیر اینگونه سخنان خود را جمع‌بندی کرد: در متافیزیک زیبایی ابن‌سینا و در این تلقی وجودی چیزی زیباست که به کمال خود دست یافته باشد و باید لزوماً چیزی از سنخ وجود و کمال باشد تا دریافت زیبایی برای شما ایجاد کند و از مجموعه معیارهای برشمرده برای این زیبایی‌شناسی می توان به نظریه‌ای برای تحلیل هنر اسلامی به دست داد که عبارتست از: نظم، ترتیب، تعین، اعتدال و درخشندگی.

    گفتنی است نشست‌های پژوهشی تخصصی این مجموعه با حضور صاحب‌نظران و کارشناسان هنری همچنان میزبان علاقه‌مندان مباحث تحلیلی هنر خواهد بود.

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 6043 بار   |   دفعات چاپ: 682 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر
Kimiya-ye-Honar
Persian site map - English site map - Created in 0.046 seconds with 859 queries by yektaweb 3566