:: Volume 12, Issue 47 (9-2023) ::
کیمیای هنر 2023, 12(47): 23-40 Back to browse issues page
An Intertextual explanation of the Sassanid architecture influence on Islamic architecture in terms of the concept of architecture and construction technology
Seyed Ehsan Mirhashemi Routeh , Hossein Soltnzadeh * , Shervin Mirshahzadeh
Abstract:   (683 Views)
The hypothesis of the Sassanid architecture's influences on Islamic architecture has been discussed in former inquiries with regards to the formalistic and decorative congruencies, but the fact that these similarities can be attributed to other periods has been neglected. Architecture as a knowledge and profession has a sociotechnical nature, therefore these two aspects should be assayed in influence explanation in addition to physical evaluation. As such, this study explores these influences in the deeper layers, that is, circumstances of architecture as a part of knowledge and profession as well as building technology of structural elements in the Sassanid and Islamic epochs that have been negligibly investigated in prior studies. The theoretical foundation of this assessment relies on the intertextuality theory, and the data are taken from historical texts for analysis. This study aims to reveal the architecture status and its actors’ position in the Sassanid era by providing a diachronic understanding of architecture and a scrutiny reflection on the construction process to indicate their impacts on the subsequent text, that is, Islamic architecture. elucidating this relevance can assist in boosting or weakening the main hypothesis as well as the origin of the formation of Islamic architecture. The current research process is qualitative, retrospective, and reliant on predominantly Inductive arguments and of an interpretive-historical approach. The results and discussion demonstrate that Islamic architecture is entirely indebted to the Sasanian architectural tradition in terms of its concept, status, and, administrative system but in construction technology scope, although Islamic architecture relies on the previous methods, some alterations have been made in the implementation form and materials to evolve the previous techniques.
Keywords: Sassanid architecture, Islamic architecture, concept of architecture, construction technology, intertextuality
Full-Text [PDF 670 kb]   (254 Downloads)    
Type of Study: Research | Subject: Special
Received: 2023/04/1 | Accepted: 2023/06/14
References
1. ابراهیم‌العمری، عبدالعزیز (1420ق). الحِرَف و الصناعات فی عصر الرسول. (الطبعه الثالثه)، ریاض: دار اشبیلیا.
2. ابراهیمی‌دینانی، غلامحسین (1398). رویکرد حکمت اشراق به هنر اسلامی. در جستارهایی در چیستی هنر اسلامی. به‌اهتمام هادی ربیعی، تهران: متن.
3. ابن‌الاکفانی، شمس‌الدین (1322ق). ارشادالقاصد الی اسنی المقاصد. تصحیح محمد سلیم الآمدی، بیروت: بی‌نا.
4. ابن‌بلخی (1385). فارسنامه، تصحیح و تحشیه گای لسترنج و رینلود آلن نیکلسون، تهران: اساطیر.
5. ابن‌حسین مسعودی، ابوالحسن علی (1349). التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه چاپ و ترجمه.
6. ابن‌حسین مسعودی، ابوالحسن علی (1382). مروج‌الذهب. ترجمه ابوالقاسم پاینده. (جلد 1)، تهران: علمی و فرهنگی.
7. ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1971). العبر (تاریخ ابن‌خلدون). (8 الاجزاء)، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
8. ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1382). مقدمه. ترجمه محمدپروین گنابادی. (جلد2)، تهران: علمی‌فرهنگی.
9. ابن‌طباطبا علوی، محمد (2005). عیارالشعر. شرح و تحقیقِ عباس عبدالساتر، (الطبعه‌الثانیه)، بیروت: دارالکتب‌العلمیه.
10. ابن قتیبه دینوری، مسلم (1996). عیون‌الاخبار. (3 مجلدان)، قاهره: دارالکتب المصریه.
11. ابن‌کثیر دمشقی، ابوالفداء (1986). البدایه و النهایه. (15 الاجزاء)، بیروت: دارالفکر.
12. ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414ق). لسان‌العرب. (الطبعه‌الثالثه)، (15 الاجزاء)، بیروت: دارالصادر.
13. ابن واضح یعقوبی، احمد (1356). البُلدان. ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
14. ابن واضح یعقوبی، احمد (1422ق). البُلدان. به‌کوشش امین ضناوی، بیروت: دارالکتب‌العلمیه [نسخه عربی].
15. احمدی، بابک (1370). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
16. الاصفهانی، ابوالفرج علی (1994). الاغانی. (25 مجلد)، بیروت: داراحیاءالتراث‌العربی.
17. البهنسی، عفیف (1385). هنر اسلامی. ترجمه محمود پورآقاسی، تهران: سوره مهر.
18. السیوطی، جلال‌الدین (1997). حسن المحاضره فی اخبار المصر و القاهره. تصحیحِ خلیل منصور، (2 الاجزاء)، بیروت: دارالکتب‌العلمیه.
19. العسکری، ابوهلال (1998). کتاب‌الصناعتین. تحقیقِ علی‌البجاوی و ابوالفضل‌ابراهیم، بیروت: مکتبه‌العصریه.
20. ابودلف، مُسعربن‌مهلهل (1354). سفرنامه ابودلف در ایران. تصحیحِ ولادیمیر مینورسکی، ترجمه ابوالفضل طباطبایی، (چاپ 2)، تهران: زوار.
21. استنفورد، مایکل (1387). درآمدی بر فلسفه تاریخ. ترجمه احمد گلمحمدی، تهران: نی.
22. باستانی پاریزی، محمد ابراهیم (1353). از پاریز تا پاریس. تهران: امیرکبیر.
23. بدره‌ای، فریدون (1346). مقدمه‌ای بر معناشناسی. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، (59)، 69-47.
24. بزنوال، رولان (1379). فناوری طاق در خاور کهن. ترجمه سیدمحسن حبیبی. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
25. بلاذری، احمدبن‌یحیی (1957). فتوح‌البلدان. تصحیحِ صلاح‌الدین منجد، قاهره: مکتبه‌النهضه‌المصریه [نسخه عربی].
26. بلاذری، احمدبن‌یحیی (1337). فتوح‌البلدان. ترجمه محمد توکل، تهران: نقره.
27. پورشریعتی، پروانه (1398). افول و سقوط شاهنشاهی ساسانی. ترجمه آوا واحدی نوایی، تهران: نی.
28. تجویدی، اکبر (1345). سهم معماری ایرانی در پیدایش معماری اسلامی. هنر و مردم، (47)، 2- 8.
29. تفتازانی، سعدالدین (1383). مختصرالمعانی. تصحیحِ خطیب قزوینی و یوسف سکاکی، قم: دارالفکر.
30. تهانوی، محمد علی (1996). کشّاف اصطلاحات العلوم و الفنون. تحقیقِ علی دَحروج، (2 مجلدان)، بیروت: مکتبه ناشرون.
31. جاحظ بصری، ابوعثمان (1965). کتاب‌الحیوان. تصحیحِ عبدالسلام هارون، (الطبعه‌الثانیه)، بیروت: دارالجیل.
32. جاماسب جی دستور، منوچهر (1371). متن‌های پهلوی. تصحیحِ سعید عریان، تهران: کتابخانه ملی ایران.
33. جیوستی، گوردانا فونتانا (1399). فوکو برای معماران. ترجمه احسان حنیف، تهران: فکرنو.
34. حاجی‌خلیفه، مصطفی (بی‌تا). کشف‌الظنون. تصحیحِ محمد شرف‌الدین، بیروت: داراحیاءالتراث‌العربی.
35. حموی، یاقوت (1979). معجم‌البلدان. (4 الاجزاء)، بیروت: دار احیاءالتراث‌العربی.
36. خوانساری، محمد (1386). منطق صوری. (چاپ 31)، تهران: آگاه.
37. راغب‌الاصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1404ق). المفردات فی غریب القرآن. (چاپ 2)، قم: دفتر نشرالکتاب.
38. رحیمی، سمیرا؛ بذرافکن، کاوه؛ رئیسی، ایمان (1399). بازخوانی اثر معماری به کمک مدل نقد بینامتنی. باغ نظر، 17 (83)، 41- 52.
39. روتر، اسکار (1387). تاریخچه معماری دوره ساسانی، ترجمه مهدی‌ مقیسه. در مجموعه سیری در هنر ایران، (جلد 2)، به‌کوشش پوپ و اکرمن، تهران: علمی و فرهنگی.
40. رئیسی، محمدمنان (1389). معماری به مثابه متن. مجله منظر، (7)، 50- 53.
41. رئیسی، محمدمنان؛ نقره‌کار، عبدالحمید (1394). هستی‌شناسی معنا در آثار معماری. هویت شهر، 9 (24)، 5- 16.
42. زرگر، اکبر؛ میرهاشمی، احسان (1397). درآمدی بر شناخت فنون مرمت بناهای تاریخی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
43. زمانی، عباس (1390). تأثیر هنر ساسانی در هنر اسلامی. تهران: اساطیر.
44. ساسانی، فرهاد (1384). تأثیر روابط بینامتنی در خوانش متن. زبان و زبان‌شناسی، (2)، 40-55.
45. سجودی، فرزان (1388). نشانه‌شناسی: نظریه و عمل. تهران: نشر علم.
46. سلطان‌زاده، حسین (1391). نقدی کوتاه بر کتاب سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: چهارتاق.
47. سوسور، فردیناند (1378). دوره زبانشناسی عمومی. ترجمه کوروش صفوی، تهران: هرمس.
48. شوشتری، میرعبداللطیف خان (1363). تحفه العالِم و ذیل التحفه. به‌اهتمام صمد موحد، تهران: طهوری.
49. شیپمان، کلاوس (1384). مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه و تصحیح کیکاوس جهانداری، تهران: فرزان.
50. شیرازی، محمدرضا (1381). نشانه‌شناسی معماری. مجله معمار، (16)، 14- 16.
51. صفا، ذبیح‌اله (1355). نظری به تاریخ حکمت و علوم در ایران. تهران: چاپخانه سپهر.
52. صفوی، کوروش (1383). نگاهی به نظریه حوزه‌های معنایی از نظر نظام واژگانی زبان فارسی. مجله علوم انسانی دانشگاه شیراز، (40)، 1-11.
53. ضیمران، محمد (1383). درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر. تهران: قصه.
54. طاش کُپری‌زاده، احمد (1985). مفتاح السعاده و مصباح السیاده فی موضوعات العلوم. (3 الاجزاء)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
55. طباطبایی، محمدحسین (1372). اصول فلسفه و روش رئالیسم. مقدمه و تحشیه مرتضی مطهری، (چاپ 4)، (جلد4)، تهران: بنیاد علمی‌وفرهنگی شهید مطهری.
56. طبری، محمدبن جریر (1879). تاریخ‌الامم و الملوک. (8 مجلدان)، لیدن: بریل.
57. عبداله‌زاده، محمد مهدی (1400). فرار از مدرسه. تهران: متن.
58. غلامعلی فلاح، محمد (1396). تاریخ معماری در مقام معرفت. رساله دکتری معماری به راهنمایی بمانیان و قیومی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
59. فخار تهرانی، فرهاد (1386). پی و پی‌سازی. از مجموعه مقالات منتشر نشده مرمت بناهای تاریخی، تهران: گروه مرمت دانشگاه شهید بهشتی.
60. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1409ق). کتاب‌العین. (2 جلد)، قم: هجرت.
61. فرای، ریچارد (1363). عصر زرین فرهنگ ایران. ترجمه مسعود رجب‌نیا، (چاپ 2) تهران: سروش.
62. فردوسی، ابوالقاسم (1960). شاهنامه (متن انتقادی). زیر نظر برتلس، چاپ مسکو.
63. فرشاد، مهدی (1364). تاریخ مهندسی در ایران، (چاپ و ویرایش دوم)، تهران: گویش.
64. قاسمی‌نیا، مازیار؛ سلطان زاده، حسین؛ رئیسی، ایمان (1401). بِینامعماری، نامه معماری و شهرسازی، 14 (34)، 25- 44.
65. قلقشندی، ابوالعباس احمد (1922). صبح الاعشی فی صناعه الانشاء. (15 مجلدان)، قاهره: دارالکتب‌المصریه.
66. قنوجی‌البخار؛ صدیق حسن‌خان (1978). ابجدالعلوم. تحقیقِ عبدالجبار زکار، دمشق: وزارت الثقافه‌والارشادالقومی.
67. قیس‌رازی، شمس‌الدین (1338). المعجم فی معائیر اشعارالعجم. تصحیحِ عبدالوهاب قزوینی و مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
68. قیومی، مهرداد؛ دانایی فر، مطهره (1395). مفهوم معماری در برهه گذار از ساسانیان به اسلام. مطالعات معماری ایران، 5 (10)، 49-72.
69. کالینگوود، رابین جورج (1385). مفهوم کلی تاریخ. ترجمه علی‌اکبر مهدیان، تهران: اختران.
70. کروچی، جورجو (1395). حفاظت و مرمت سازه‌ای میراث معماری. ترجمه باقر شیرازی و مهرداد حجازی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
71. کریستوا، ژولیا (1389). فردیت اشتراکی. ترجمه مهرداد پارسا، تهران: روزبهان.
72. کریستین‌سن، آرتور (1368). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه غلامرضا رشیدیاسمی، تهران: دنیای کتاب.
73. کونل، ارنست (1355). هنر اسلامی. ترجمه هوشنگ طاهری، تهران: توس.
74. گدار؛ آندره و دیگران (1371). آثار ایران. ترجمه حسن سرو مقدم، چاپ دوم، (جلد3)، مشهد: نشر آستان قدس رضوی.
75. گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید (1392). روش‌های تحقیق در معماری. ترجمه علیرضا عینی‌فر، تهران: دانشگاه تهران.
76. گلابچی، محمود؛ امیری، مجتبی (1395). عناصر سازه‌ای برای معماران. تهران: دانشگاه تهران.
77. مایس، پیرفون (1387). نگاهی به مبانی معماری از فرم تا مکان. ترجمه سیمون آیوازیان، تهران: دانشگاه تهران.
78. محمدی ملایری، محمد (1382). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به اسلامی: نظام دیوانی ساسانی در دولت خلفا. (6 جلد)، تهران: توس.
79. مطهری، مرتضی (1381). کلیات علوم اسلامی. (1 جلد)، تهران: بنیاد علمی‌وفرهنگی شهید مطهری.
80. معماریان، غلامحسین (1391). معماری ایرانی: نیارش. تدوینِ هادی صفایی‌پور، (2 جلد)، تهران: نغمه‌ نو اندیش.
81. منتظری، حسینعلی (1379). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ترجمه محمود صلواتی، تهران: سرایی.
82. مهدوی‌نژاد، محمد جواد (1384). آموزش نقد معماری. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، (23)، 69- 76.
83. مهدیزاده سراج، فاطمه (1393). آسیب‌شناسی و ارزیابی فنی بناهای تاریخی. تهران: دانشگاه علم و صنعت.
84. نامورمطلق، بهمن (1386). ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با متن‌های دیگر. پژوهشنامه علوم‌انسانی. (56)، 98-83.
85. نامورمطلق، بهمن (1395). بینامتنیت، از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم. تهران: سخن.
86. نامورمطلق، بهمن (1398). رویکرد بینامتنی و ترامتنی به هنر اسلامی. در جستارهایی در چیستی هنر اسلامی، به‌اهتمام هادی ربیعی، تهران: متن.
87. نصری، عبداله (1381). راز متن. تهران: مرکز مطالعات آفتاب توسعه.
88. نفیسی، سعید (1388). تاریخ تمدن ایران ساسانی. تهران: پارسه.
89. نقره‌کار، عبدالحمید؛ رئیسی، محمدمنان (1390). تحلیل نشانه شناختی سامانه مسکن ایرانی برپایه ارتباط لایه های متن/ مسکن. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. 3 (46)، 14-5.
90. اوستا کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی (1371). به کوشش جلیل دوستخواه، (2 جلد). تهران: مروارید.
91. Akbar, J (1989). Khaṭṭa and the territorial structure of early Muslim towns. Muqarnas journal, (6) 22-32. [DOI:10.2307/1602277]
92. Bier, L (1993). The Sasanian Palaces and Their Influence in Early Islam, Ars Orientalis, Departman of History of Art, University of Michigan,(23) 57-66.
93. Capon, D. S (1999). Le Corbusier's Legacy. In Architectural Theory, Vol. 2. Chichester: John Wiley & Sons.
94. Dieulafoy, M (1884). L'art antique de la Perse. Paris: Librairie centrale d'architecture.
95. Eco, U. (2002). Function and sign: The semiotics of architecture. In N. Leach (Ed.) Rethinking Architecture. (pp.181-202). London: Rutledge.
96. Eisenman, P. (1984). The end of the classical. Perspecta, (21) 154-173. [DOI:10.2307/1567087]
97. Eisenman, P. (2006). The Formal Basis of Modern Architecture. Baden: Lars Muller Publishers.
98. Faber, N.R (1969). Alston's Theory of Meaning, In The Philosophical Quarterly. Vol. 19. No. 74. Published by: Oxford University Press. [DOI:10.2307/2218189]
99. Foucault, M (1985). The archaeology of knowledge, S. Smith. Trans, London: Routledge.
100. Genette, G (1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree. C. Newman & C. Doubinsky, Trans, London: University of Nebraska.
101. Hamdouni alami, M (2011). Art and architecture in Islamic tradition. New York: I.B. Tauris & Co Ltd. [DOI:10.5040/9780755694471]
102. Heyman, J (1995). The Stone Skeleton, Structural Engineering of Masonry Architecture, Cambridge university press. [DOI:10.1017/CBO9781107050310]
103. King, D, 1996, Islamic astronomy. In C. Walker & P. Moore (Ed.). astronomy before the telescope. (pp. 143- 174). Published by British Museum Press.
104. Koselleck, R (1989). Social history and conceptual history, International Journal of Politics, Culture, and Society, 3 (2), 308-325. [DOI:10.1007/BF01384827]
105. Latour, B. (1999). On Recalling ANT. in: J. Law & J. Hassard, Actor Network Theory and After. Oxford. Blackwell.
106. Latour, B. (2005). Reassembling the social: Anintroductiontoactor-network-theory. Oxford University Press.
107. Law, J (2008). On sociology and STS. The Sociological Review,56, pp.623-649. [DOI:10.1111/j.1467-954X.2008.00808.x]
108. Qayyoomi, M (2013). The Theory of "Living Time" in Periodization of Iranian Architectural History. International Journal of Architecture and Urban Development, 3(1), 29-34.
109. Said, E (1983). The World, the Text and the Critic. Cambridge: Harvard University Press.
110. Siroux, M (1973). Le Palais de sarvistan et ses voutes, Studia Iranica tome 2 fasc.1.
111. Whitcomb, D (1999). Sasanian or Islamic? Monuments and Criteria for Dating. In A. Alizadeh (E.d.). The Iranian World: Essays on Iranian Art and Archaeology, presented to Ezat O. Negahban, pp. 210-219. Tehran.
112. Url-1: https://iranicaonline.org/articles/ayvan-e-kesra-palace-of-kosrow-at-ctesiphon, [accessed 4th December 2021].



XML   Persian Abstract   Print



Rights and permissions
Creative Commons License This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Volume 12, Issue 47 (9-2023) Back to browse issues page