fa تبیین وجوه زیباشناسانه بصری در حاشیه نویسی قرآن های خطی منتخب سده های 10 تا 14 ه.ق تخصصي Special پژوهشي Research حاشیه‌نویسی افزودن مطالبی در کناره‌های صفحه است که در قرآن‌های خطی به صورت توضیح و تفسیر آیات و سوره‌ها در پیرامون متن صورت گرفته است. عمل حاشیه‌نویسی بر قرآن از زمان پیامبر(ص) آغاز شد و در سده‌های بعد تداوم یافت. اما با پیشرفت فنون کتاب‌آرایی، صورت ظاهری قرآن‌های خطی نیز کامل‌تر شد، چرا که صفحات کتاب الهی همواره محمل غنی‌ترین هنرها و تزئینات بودند. در تبیین ویژگی‌های زیبایی‌شناسانه قرآن‌نگاریْ سهم حاشیه‌نویسی پیوسته از نظر دور مانده است. به همین منظور پژوهش حاضر، با هدف دریافت ویژگی‌های زیبایی‌شناسانه دیداری در حاشیه‌نویسی منتخبی از قرآن‌های سده 10 تا 14 ه ق که در مجموع 23 نسخه را شامل می‌شود، به تشریح الگوهای رایج در ساختار و سامان‌دهی اجزای آن‌ها پرداخته است. انتخاب این اعصار به دلیل گسترش حاشیه‌نویسی در دوره‌های صفوی تا قاجار است. نتایج پژوهش نشان داد که حاشیه‌نویسی قرآن‌های منتخب، بهترین ویژگی نسبت‌ها را در ابعاد و تقسیمات به خود اختصاص داده‌اند و ترکیب‌بندی عناصر آن‌ها با تبعیت از معیارهای بصری رایج در جهت هماهنگی و انسجام تصویری شکل گرفته است به طوری که ارجحیت رویکرد زیبایی‌شناسانه بر کاربرد و خوانایی مشهود است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و گردآوری مطالب از طریق منابع کتابخانه‌ای و مشاهده آثار به انجام رسیده است. Annotations are adding notes on the margin of pages. In manuscripts of Quran, verses and chapters are explained in annotations around each page. The annotation of Quran started and continued since Prophet Mohammad (peace be upon him). But when the book designs advanced, the appearance of manuscripts of Quran became more complete because Qurans pages always had the richest art and decorations. The annotation was constantly neglect in explanation of the aesthetic features of writing Quran therefore, this study aims to get visual aesthetic features in the annotation of the selected manuscripts in 10th to 14th century AH. In total these are 23 manuscripts of Quran and it describes the common patterns of the structures and organizes the components of them. The reason for this selection is that the annotations are common during the Safavi and Qajar periods. The results show, the annotation of the selected manuscripts of Quran have the best feature of divisions in dimensions and their composition of elements follow the current standards to form harmony and coherence in visual image. So that, their aesthetic aspect are preferred to readability. This study is based on analytical- descriptive method and accomplished through library sources and observation. زیبایی‌شناسی بصری, حاشیه‌نویسی, قرآن‌های خطی, تناسبات, ترکیب‌بندی, صفحه‌آرایی visual aesthetic, annotation, Quran manuscripts, dimensions, composition, page layout 85 97 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-99&slc_lang=fa&sid=1 Neda Shafighi ندا شفیقی marasy@shahed.ac.ir 1003194753284600631 1003194753284600631 Yes دانشگاه هنر اسلامی، تبریز Mohsen Marasi محسن مراثی 1003194753284600632 1003194753284600632 No دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران