fa امکان سنجیِ «خودآئینیِ» زیباشناختی در شرایطِ چیرگی منطق «ابزارگرایی» (در ارزیابی انتقادی وبر، لیوتار و فوکو از فرهنگ مدرن) تخصصي Special پژوهشي Research رویکرد انتقادی به فرهنگ مدرن، بر کانون مسئله رهایی از تنگناهایی استوار است که در این رویکرد برشمرده می‌شود. در این رویکرد، «ابزارگرایی» مهم‌ترین تنگنا برای «خودآئینیِ» انسان است. و این پرسش طرح می‌شود که می‌توان در این وضعیت، حوزه‌ای را یافت که عملکرد آن فراسوی منطق «ابزارگرایی» باشد و به‌ویژه حوزه هنر و زیباشناسی چقدر فراسوی این منطق کار می‌کند و می‌تواند امکانی برای رهایی از آن را فراهم کند.<div style="direction: rtl"> در این مقاله، رویکرد انتقادی به فرهنگ مدرن، در چارچوب خطِّ سیری ارزیابی می‌شود که فوکو، از اندیشه انتقادی ترسیم می‌کند. خطِّ سیری که از نیچه آغاز می‌شود، و با میانجیِ وبر به مکتبِ فرانکفورت م یرسد. استوار بر این خطِّ‌ سیْر، وبر، لیوتار، و فوکو بر پایه روش تاریخ ایده‌های لاوجوی، ارزیابی مقایسه‌ای خواهند شد؛ تا دریابیم که ناپسندشماریِ منطقِ «ابزارگرایی» نزد آن‌ها چقدر به پاسداشت هنر و زیباشناسی، چونان امکانی برای رهایی یا «خودآئینیِ» زیباشناختی می‌انجامد. </div><div style="direction: rtl">ارزیابی نشان می‌دهد که از سویی فوکو در برابر وبر و لیوتار باور ندارد که هنر و زیباشناسی فراسوی «ابزارگرایی» باشد و از دگرسو، وبر در برابر لیوتار و فوکو، به ستیز با «ابزارگرایی» در چارچوب امر والا و هنر آوانگارد باور ندارد. البته، فوکو در برابر لیوتار، «خودآئینیِ» زیباشناختی را جای‌گیری در آستانه امر عقلانی می‌داند؛ نه گذار به امر پادعقلانی. </div> Critical approach to situation of modern culture is on the base of obstacles that are proposed in this approach. In this approach, the most important obstacle to ‘autonomy’ is the logic of ‘instrumentality’ and its disenchanting sequence. On this foundation, the question is whether we can find a sphere that will be beyond of logic of ‘instrumentality’. In addition, are the aesthetic sphere and art beyond of this logic and also is this sphere able to pave the way for getting rid of this logic? Theoretical framework in this article, for assessing critical approach to modern culture, is the trajectory of critical thought that Foucault has drawn. The trajectory that starts by Nietzsche and lead to Frankfurt school. Weber, Lyotard and Foucault would be compared in this framework and on the base of method of Lovejoy`s history of ideas, to see if their critical approach to ‘instrumentality’ lead to preferring of the aesthetic sphere and art (as possibility for redemption through aesthetic ‘autonomy’). Findings of this article shows that Foucault (on contrary to Weber and Lyotard) thinks that aesthetics isn`t beyond of ‘instrumentality’ and Weber (on contrary to Lyotard and Foucault) thinks that the avant-gard art can’t challenge ‘instrumentality’. Foucault, however, (on contrary to Lyotard) thinks that redemption locates in boundary of the rational. ابزارگرایی, خودآئینی, وبر, لیوتار, فوکو Instrumentality, Autonomy, Aesthetics, Weber, Lyotard, Foucault 27 40 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-95&slc_lang=fa&sid=1 Ali Salehi Farsani علی صالحی فارسانی ali_salehi62@ut.ac.ir 1003194753284600544 1003194753284600544 Yes دانشگاه تهران Saeed Hajinaseri سعید حاجی ناصری 1003194753284600545 1003194753284600545 No دانشگاه تهران