fa تقابل «خود» و «دیگری» در دو نگاره از شاهنامۀ شاه تهماسب و شاهنامۀ شاه اسماعیل دوم، تحلیلی بر مبنای الگوی نشانه‌شناسی فرهنگی تخصصي Special پژوهشي Research تاریخ هر فرهنگی پیوسته ردی از دیگری را در خود دارد و تقابل دوگانه خود - دیگری همواره از جمله محورهای مطالعات فرهنگی بوده است. عناوینی همچون چگونگی مواجهه یک فرهنگ با دیگری و علل دامن زدن دولت‌ها به دیگری‌هراسی در این زمینه قابل طرح هستند. در این مقاله الگوی نشانه‌شناسی فرهنگی برای مطالعۀ چگونگی بازنمایی دیگری‌فرهنگی در دو نگاره از شاهنامه‌های مصوّر عهد صفوی (شاهنامه شاه تهماسبی و شاهنامه شاه اسماعیل دوم) انتخاب شده است. در مقاله پیشِ رو بر اساس برابر انگاری الگوی تقابلی خود و دیگری با تصاویر انسان و دیو در دو نگاره مورد نظر، به بررسی و تحلیل چگونگی سازوکار طرد فرهنگ دیگری در قلمرو نشانه‌ای تصویر پرداخته شده است. در نهایت، نتیجه این بررسی حاکی از آن است که: در دوگان تقابلی خود و دیگری، دیگری یا همان دیو توسط گروهی که خود را فرهنگ می‌دانسته‌اند بر خلاف حقیقت طبیعت یا نافرهنگ جلوه داده می‌شده، این عملکرد به نوعی سازوکاری بوده برای طرد فرهنگ دیگری و دوری از اختلاط با آن. The image of “the other” can be traced back in the history of every culture and the oppositional binary of the self/ the other(ego-alter) have always been regarded as part of cultural studies. Problems such as the relationship between cultures (one specific culture and “the other” one/s) or reason of governments’ denial of the other/s are among important questions of this field. In the present article, the cultural semiotics method has been chosen to investigate the way “the Other” is represented in two paintings belonging to two illustrated versions of Shahnameh, both from Safavid period. Based on the comparison of equall binary of the self and the other with that of human and demon in those picture, this article would try to analyse how the rejecting function of culture works in semiotic realm of image. Eventually, the results of this study indicates in oppositional binary of “the self” and “the other”, the other or demon is represented as something unnatural or uncultural and this process was used for rejecting other cultures and avoiding mixing with them. نشانه‌شناسی فرهنگی, شاهنامه مصور, دیگری فرهنگی, دیونگاری, صفویه cultural semiotics, illustrated Shahnameh, the other, demon painting, Safavid Dynasty 51 66 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-88&slc_lang=fa&sid=1 Azin Haghayegh آذین حقایق a.haghayegh@modares.ac.ir 1003194753284600479 1003194753284600479 Yes Mahnaz Shayestehfar مهناز شایسته‌فر shayesteh@modares.ac.ir 1003194753284600480 1003194753284600480 No