fa صنایع‌دستی ایران در نسبت با گفتمان‌ باستان‌گرایی و هویت ملی در دورۀ قاجار تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span lang="AR-SA"><span style="color:black">مقالۀ حاضر می‌کوشد بر اساس نظریۀ تحلیل گفتمان و آموزه‌های میشل فوکو، صنایع‌دستی دورۀ قاجار را در این فضای گفتمانی که متشکل از گفتمان‌های </span></span><span lang="FA"><span style="color:black">تجدد،</span></span> <span lang="FA"><span style="color:black">مشروطه، سلطنتی، شیعه‌گرایی، باستان‌گرایی و غیره</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black"> است، در نسبت با گفتمان باستان‌گرایی و هویت ملی بکاود و به این پرسش پاسخ دهد که چگونه صنایع‌دستی ایران در کشاکش گفتمانی‌ به ابژه‌ای کارکردی در بازنمایی هویتِ ایرانی تبدیل شد؟ هدف، دست‌یابی به شناخت بیشتر از کارکردهای هویتیِ صنایع‌دستی ایران است که تا امروز نیز بر این حوزه مسلطند و نیازمند کاوشِ آن‌ها در دورۀ قاجار از خلال رخدادها و گسست‌ها می‌باشد</span></span><span lang="FA"><span style="color:black">. </span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">ذیل نظریۀ تحلیل گفتمان، این امکان فراهم می‌شود که بروز گسست‌ها و پیدایش مضامین نو در هنر، در یک بافت شبکه‌ایِ گسترده در نسبت با قدرت، سیاست، فرهنگ، نظام‌های دانش و غیره موردِ مطالعه واقع شود. این مقالۀ توصیفی تحلیلی در پرداختن به مفهوم هویت، از دیدگاه‌های ژاک لکان نیز استمداد می‌جوید. شیوۀ گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و تحلیل آن‌ها کیفی است. نتایج نشان می‌دهد که گفتمان باستان‌گرایی و هویت ملی که در دورۀ قاجار در یک شبکۀ بینامتنی از کنش‌ها و رخداد‌ها صورت‌بندی شد، هویت ایرانیِ جدیدی را برساخت که در آینۀ غرب به خود می‌نگریست و در ضدیت با دورۀ اسلامی و در احیای عظمت دورۀ باستان، خود را تعریف می‌کرد. در این میان، ابژه‌های صنایع‌دستی که در فرایندهای خاصِ بازنمایی قرار گرفتند، در برساخت و عرضۀ هویت ملی نقش ایفا کردند. زنجیره‌ای از رخدادها شامل بازتکثیر نقاشی‌های کتاب <i>نامۀ </i></span></span><i><span lang="AR-SA">خسروانِ</span></i><span lang="AR-SA"> <span style="color:black">جلال‌الدین‌میرزا در رسانه‌های مختلف صنایع‌دستی، نمایشگاه‌های جهانی که صنایع‌دستی‌های متکثر ایران را ذیل عنوان &laquo;غرفۀ ایران&raquo; یکپارچه می‌کرد، قالی‌ها و کاشی‌کاری‌های باستان‌گرا و مشروطه، همگی امور پراکنده‌ای بودند که در بافتی کلی، در تثبیت گفتمان باستان‌گرایی نقش ایفا کردند. طی این سازوکار، این ابژه‌های کاربردی، دارای کارکرد هویتی شدند. بنابراین در هر در-معرض‌گذاریِ صنایع‌دستی، بازنماییِ هویت ایرانی نهفته بود؛ هرگونه حمایت از صنایع‌دستی، می‌توانست نوعی حمایت از مفهوم وطن و ایرانیت نیز تلقی شود.</span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span style="color:black">This article explores Qajar-era Iranian handicrafts through the lens of discourse analysis, drawing on Michel Foucault&rsquo;s theories and Jacques Lacan&rsquo;s views on identity. It examines how, amid competing discourses such as modernity, constitutionalism, monarchy, Shi&#39;ism, and Archaism, handicrafts became functional objects that represented and constructed a new Iranian national identity. The study emphasizes that understanding the identity-related functions of these handicrafts requires analyzing them within the historical context of the Qajar period, marked by key events and cultural ruptures. Using qualitative, library-based research methods, the article situates handicrafts within a broad network of power, politics, culture, and knowledge systems. Findings show that the discourse of Archaism and national identity during the Qajar era formed through a complex intertextual network involving royal initiatives, literary works, archaeological discoveries, exhibitions, and orientalists&rsquo; activities. This discourse defined Iranian identity in opposition to the Islamic period and sought to revive the grandeur of ancient Persia by reflecting on Western perceptions. Within this process, handicrafts transcended their utilitarian purposes to become symbolic carriers of national identity. Examples include the reproduction of paintings from the &ldquo;Nameye Khosravan&rdquo; by Jalal al-Din Mirza across various handicraft media, world exhibitions, carpets, and tilework inspired by antiquity and constitutional themes. These diverse yet interconnected phenomena contributed to stabilizing the antiquarian discourse. Ultimately, the article argues that every exhibition and promotion of handicrafts during the Qajar era implicitly represented Iranian identity. Supporting handicrafts was thus synonymous with supporting the concepts of homeland and Iranian-ness, highlighting the essential role of these objects in constructing and expressing national identity.</span></span></span></span></div> صنایع‌دستی قاجار, گفتمان باستان‌گرایی و هویت ملی, هویت ایرانی, تحلیل گفتمان, نامۀ خسروان Qajar Handicrafts, Archaism and National Identity discourses, Iranian identity, Discourse analysis, Nameye Khosravan 1 19 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-8950-2&slc_lang=fa&sid=1 Behrouz Soheili Esfahani بهروز سهیلی اصفهانی behrouz.soheili@yahoo.com 10031947532846007963 10031947532846007963 Yes Zeynab Saber زینب صابر z.saber@aui.ac.ir 10031947532846007964 10031947532846007964 No