fa بازشناسی اصل افقی گرایی در معماری اسلامی تخصصي Special پژوهشي Research اهمیت هماهنگی میان صورت پدیدار و مفهوم و ساختار عمقی آن در هنرهای اسلامی انکارناپذیر است. در این زمینه به کارگیری اصول و قواعد برخاسته از این مفاهیم، هماهنگی مذکور را تضمین می نماید. «اصل افقی گرایی»، یکی از اصول و قواعد راهنمایی است که به کارگیری آن در معماری اسلامی، تمایز صورت بیانیِ این هنر را براساس شالودi معنوی اش برآورده می سازد. این اصل، نه تنها در فضا و نقوش و تزئینات معماری اسلامی نمود یافته، بلکه می توان گفت در نوع نگاه هنرمند مسلمان به پیرامون خود و شیوه تفکر او نیز ریشه دوانده است. در این مقاله، تلاش گردیده تا با استفاده از روش تحقیق «مشابه سازی»، سازوکارِ به کارگیری اصل افقی گرایی در آفرینش آثار بدیع معماری اسلامی درک شود. در این راستا، نخست با ارائه مدلی مفهومی از فرایند شکل گیری و آفرینش مصادیقی چون آثار هنری از مفاهیم پایه و درونی، جایگاه اصول و قواعد راهنمای آن تبیین گردیده است. در ادامه، اصل افقی گرایی در معماری اسلامی بازشناسی شده است. نتایج به دست آمده گویای آن است که به کارگیری اصل افقی گرایی را می توان حاصل نگاه کلینگر هنرمند دانست. هنرمند مسلمان، باتوجه به باور خویش به مبحث مهم عرفانی فلسفیِ وحدت وجود، که برخاسته از جهان بینی توحیدی است، و با نگاه انسان محور هنرمند مسیحی تفاوت دارد، درون خود را جایگاه ذات خداوندی می داند و از چنین ساحتی به پیرامون و از جمله فضای معماری می نگرد. از این منظر، نه از تضاد خبری هست و نه از مرز و جهت؛ هرچه هست همنشینی است و بی پایانی. به عبارت دیگر، همه چیز افقی است. In Islamic arts, the importance of the harmony between manifest appearance and its deep meaning as well as structure is an undeniable fact. In this context, using fundamental principles that rise from deep structure guarantees the harmony. Horizontality is one of these guiding principles that, when used in Islamic architecture, makes this art unique by way of its deep-seated spiritual origins. This principle is not only found in spaces and ornamental patterns of Islamic architecture, but arguably it has developed roots in the Muslim artist’s life approach and his way of thought. In this paper, using simulative research method, the mechanism of utilization of horizontality in creation of Islamic Architecture is to be perceived. First, a conceptual model is proposed which elaborates the creative process of making artworks from basic, internal principles and the important role of these principles in the design process. Following, the principle of horizontality in Islamic architecture is redefined and re-presented. This paper argues that utilization of horizontality is the consequence of holistic view of the artist from above. Also, adherence to the theosophical belief of Vahdat Vojūd (Unity of all Existences), which is based on Islamic Monotheistic worldview, gives 6 Quarterly First Year, No. 2 spring 2012 the Muslim artist a specific interpretation, which differs greatly from that of the humanist or even Christian artists. The Muslim artist considers his inner being as the seat of God (Allah) and it is from this stance that he views all his surroundings, including architectural space. From this point of view, there is no opposition, no borders and no directions. Instead, everything revolves around equality and infinity. Thus, everything is horizontal. معماری اسلامی، افقی گرایی، جهان بینی توحیدی، تفکر افقی، وحدت وجود Islamic architecture, horizontality, monotheistic worldview, horizontal thinking, Vahdat Vojūd 41 64 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-4&slc_lang=fa&sid=1 Seyyed Gholam Reza Islami سید غلامرضا اسلامی gheslami@ut.ac.ir 100319475328460023 100319475328460023 Yes پردیس هنر های زیبا دانشگاه تهران Mahnoosh Shahinrad مهنوش شاهین راد m.shahinrad@modares.ac.ir 100319475328460024 100319475328460024 No دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس