fa پیکربندی عناصر چهارگانه در پیه‌سوزهای فلزی دورهٔ سلجوقی با رویکرد نقد تخیلی گاستون باشلار تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span lang="AR-SA"><span style="color:black">در گسترۀ تاریخ تمدن ایران</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">زمین، ساخت اشیاء افزون بر تأثیرِ فناوری ساخت و تولید، همواره متأثر از مضامین گوناگون در بافتی معنایی بوده که الگویی در شکل</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">گیری دارد. در میان اشیاء، ادوات مرتبط با روشنایی و چراغ</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">ها، به</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">خصوص پیه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">سوزها، شکل بارزی از فرم و محتوای نمادین در عملکرد ظاهری خود به نمایش گذاشته و بستر آماده</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">ای جهت تحلیل و تفسیر به دست می</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">دهند. هدف از این پژوهش تحلیل عناصر چهارگانه آب، باد، خاک و آتش، و محتوای اسطوره</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">ای و نمادین آن در فرم و عملکرد پیه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">سوزهای تاریخی ایران</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">زمین است. از این رو، استفاده از رویکرد نقد تخیلی گاستون باشلار، قالبی در جهت سنجش پیکربندی فرم و عملکرد در نظر گرفته شده</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black"> تا به دو پرسش پاسخ داده شود: 1) فرم و عملکرد در پیه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">سوزهای فلزی دورۀ سلجوقی دارای چه مؤلفه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های بصری و نمادینی‌اند؟ 2) عناصر چهارگانه چگونه در پیکربندی پیه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">سوز</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های فلزی متمرکز و تبیین شده</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">اند؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نمونه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های پژوهش از بازدید میدانی از بخش مخزن موز</span></span><span lang="FA"><span style="color:black">ۀ</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black"> باستانشناسی گرگان، موزۀ ویکتوریا و آلبرت لندن و منابع مکتوب تصویربرداری و گردآوری شده</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">اند. نتایج حاصل از پژوهش در تحلیل و نقد تخیلی آثار نشان می</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">دهد که ماهیت بصری شکل</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">گیری بدنه و عملکرد مشخص پیه‌سوزها دارای لایه</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های معنایی بوده که در پوستۀ زیرین آثار به صورت آب، باد، خاک و آتش و جفت</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های متضاد معنایی شامل مرگ و زندگی، دنیا و آخرت، و جسم و روح مستتر است.</span></span><span lang="FA"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span style="color:black">In the vast expanse of Iranian civilization&#39;s history, the crafting of objects has always been influenced by diverse themes within a meaningful context, shaping their formation beyond the mere technological constraints of manufacturing and production. Among the objects, tools related to lighting and lamps, especially tallow burners, exhibit a distinctive form of symbolic content and form in their outward function and provide a ready platform for analysis and interpretation. This study aimed to analyze the four elements of water, wind, earth, and fire and their mythological and symbolic content in the form and function of historical tallow burners in Iran. Therefore, Gaston Bachelard&#39;s imaginative criticism approach was considered a framework to measure the configuration of form and function and answer the two research questions as follows: 1) What visual and symbolic components are there in the content of form and function of metal tallow burners in the Seljuk era? 2) How are the four elements concentrated and explained in the configuration of metal tallow burners? The research method is descriptive-analytical, and the samples were photographed and collected from the field visit of the Gorgan Archaeological Museum, Victoria and Albert Museum of London, and written sources. The results of the research regarding the analysis and imaginative criticism of the artworks show that the visual nature of the body formation and the specific function of the tallow-burners have multiple meanings that are hidden in the lower layers of these artworks in the form of water, wind, earth, fire, and opposite pair concepts such as life and death, world and hereafter, and body and soul.</span></span></span></span></div> پیه‌سوز فلزی, بعد معنایی, صور خیال, عناصر چهارگانه, گاستون باشلار metallic tallow burner, semantic dimension, imaginary images, four elements, Gaston Bachelard 19 41 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-10709-1&slc_lang=fa&sid=1 Forough Amoian فروغ عموئیان f.amoian@umz.ac.ir 10031947532846007629 10031947532846007629 Yes Assistant Professor