Kimiya-ye-Honar

fa مطالعهٔ ارتباط «اساطیر ترکی-مغولی» با نقشِ «درختِ» نگاره‌های شاهنامهٔ دموت و جامع‌التواریخ (با رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی) An Investigation of the Relevancy between Turco-Mongol Mythologies and the Motif of Tree in the Demotte Shahnameh and Jami al-Tavarikh from a Cultural Semiotic Point of View تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مطالعه نگاره‌های شاهنامه دموت و جامع‌التواریخ با تکیه صِرف بر متن روایت در برخی موارد، درک چندان درستی از نشانه‌های موجود در نگاره‌های مذکور را به دنبال نداشته است. شاهنامه فردوسی، یک متن ادبی با محوریتِ زبان شعری و متعلق به گفتمان «ایرانی» و جامع‌التواریخ، یک متن تاریخی و محصول گفتمان «ایلخانی» است. در صورتی‌که شاهنامه دموت و نسخه مصور جامع‌التواریخ، متون هنری با محوریتِ زبان تصویر و متعلق به گفتمان «نگارگری ایلخانی» هستند. تحلیلِ نگاره‌های نسخ مصور، باید بر اساس سپهرنشانه‌ای «نگارگری ایلخانی» صورت بگیرد؛ آن سپهر نشانه‌ای که روایت‌های شاهنامه و جامع‌التواریخ به عنوان «نه‌متن» را یا به صورت مستقیم و با ساز و کار ترجمه بینانشانه‌ای و یا با عبور دادن از فیلتر فرهنگ ترکی- مغولی و از طریق ترجمه  بینافرهنگی وارد «متنِ» تصویری خود کرده است. هدف از این پژوهش، مطالعه آن دسته از نشانه‌های مربوط به «درخت» در منتخبی از نگاره‌های شاهنامه دموت و جامع‌التواریخ می‌‌باشد که با مکانیسم ترجمه بینافرهنگی از سپهر نشانه‌ای ترکی- مغولی  وارد سپهر نشانه‌ای نگارگری ایلخانی شده‌اند. این پژوهش با هدف بنیادی و به شیوه توصیفی- تحلیلی بوده و در آن از روش نشانه‌شناسی و رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی یوری لوتمان انجام شده است. اصلی‌ترین یافته پژوهش، حاکی از آن است که نشانه «درخت» در نگاره‌های مذکور، دربردارنده مفاهیم اساطیری ترکی- مغولی از قبیل مادر بودن و قدرت آفرینشگری،  قدرت و سلطنت بخشی، محافظت از وطن و خاقان، اعطاگری قوه شکست‌ناپذیری و نیروبخشی جسمانی به قهرمان، گذرگاه بودن برای ورود به عالم دیگر، حضور تقدس‌گونه در مراسم مهم و جایگاه بودن برای دفن جسد خاقان و شامان، می‌‌باشد.</div> <div style="text-align: justify;">In the view of a wider audience, the interpretations of book paintings from the Demmote Shahnama have never been the subject of detailed semiotic studies. While Ferdowsi’s Shahnama is a literary context with axial attention to the lyricism that appeared in the Iranian pretext, Jami al-Tavarikh is basically a historic source in which the pictorial language of the Ilkhanid context remained the main focus of attention. It is quite possible to pinpoint an Ilkhanid background to both the Demotte Shahnama and Jami al-Tavarikh. A fresh look at the Great Mongol Shahnama’s book paintings is essential based on the semiosphere approach in a way that epic narrations from the general texts of Shahnama and Jami al-Tavarikh have been considered as a non-text and filtered through the Turco-Mongol culture in an implicit way or even accepted an explicit transsemiotic mechanism and introduced in a completely various pictorial language as a result of trans-continental influence. The aim is to study those codes related to the “Tree” in the two stunning book paintings from the Demotte Shahnama and Jami al-Tavarikh that are entered into the realm of the Ilkhanid semiosphere through the trans-continental cultural translation. This paper is a basic one that rests on descriptive-analytical methodology and the cultural semiotic approach developed by Yuri Lutman. What results clearly suggest is the significant concept of tree in Turco-Mongol myths including the power of generation and creation, the source of invincibility for heroes, protection and security for both country and the king himself, a passage to enter the after here, the holy presence in royal ceremonies as well as a sacred location indicating the place of the Sahmans and Khans tombs.</div> نشانه‌شناسی فرهنگی, شاهنامه بزرگ, ایلخانی, جامع‌التواریخ, درخت cultural semiology, The Great Mongol Shahnama, Ilkhanid era, Jami al-Tavarikh, tree 57 68 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-256&slc_lang=fa&sid=1 Mansour Hoseinpour Mizab منصور حسین‌پور میزاب m.hoseinpour@tabriziau.ac.ir 10031947532846004459 10031947532846004459 No Mehdi Moahammadzadeh مهدی محمدزاده m.mohammadzadeh@tabriziau.ac.ir 10031947532846004460 10031947532846004460 Yes Allahshokr Asadollahi الله‌شکر اسداللهی تجرق nassadollahi@yahoo.fr 10031947532846004461 10031947532846004461 No