fa نقش و فراتر از نقش، درآمدی بر جمال شناسی صناعت نقاشی در مثنوی معنوی تخصصي Special پژوهشي Research <div align="right" style="direction: rtl"> محققان تاریخ هنر و فلسفۀ هنر در مواجهه با هنر پیشامدرن ایران با یک پرسش اساسی روبه‌رویند: آیا می‌توان از جمال‌شناسی‌ای در فرهنگ ایران پیشامدرن سخن گفت و بدان پی برد؟ یکی از راه‌های فهم جمال‌شناسی مسلط در هر دوره بررسی مفاهیم اصلی هنر در منابع متنی در آن دوره است. نقش از مهم‌ترین مفاهیم هنر در فرهنگ پیشامدرن ایران است و همۀ هنرها با «نقش» سروکار دارند. مثنوی از منابع مهم متنی در فرهنگ ایرانی است؛ زیرا نه‌تنها مظهری از فرهنگ روزگار خود است، بر فرهنگ آن روزگار و دوره‌های بعد تأثیر هم گذاشته است. در موضوع این تحقیق، مثنوی سرشار از تصریح و اشاره به صورت‌ها و خیال‌ها و معانی صناعات و هنرهای مختلف است. از این رو، نقش از ابواب راه بردن به جمال‌شناسی‌ای است که در مثنوی ظاهر شده است. واژۀ نقش در نزد مولوی مفهومی دوگانه دارد: از یک سو ناظر به آثار صناعت نقاشی است و از سویی دیگر بر مفهوم «صورت» دلالت می‌کند؛ اما او در هر دو ، آدمی را به «معنی» تذکار می‌دهد. همین دعوت از «نقش» به «فراتر از نقش» است که جان‌مایۀ جمال‌شناسی مولوی است. </div> The scholars of pre-modern Iranian art have been confronted with a basic problem: can one talk about an aesthetic of pre-modern Iranian culture? One way to approach the privileged aesthetics in any era is studying the basic concepts of art in its written sources. Naqsh (pattern) is one of the most important concepts in pre-modern Iranian culture and all the arts deal with it. Rumi’s Mathnawi is among the most important written sources of Iranian culture: it is not only a manifestation of its contemporary culture, but has also affected the Persian and Persianate culture of its period and the next periods so far. As the subject of the present research, Mathnawi is full of explicit and implicit connotations to the patterns, forms, images, and meanings in various artifacts and arts. Therefore, the concept of naqsh is one of the basic doors which opens to the aesthetics of Mathnawi. In Mathnawi, naqsh has a dual meaning: one about the works of painting the other as a synonym of the concept of surat (form). However, Rumi by the both meanings invites the reader to pass from the realm of manifests and forms to the realm of transcendental meaning. It is the very invitation from the pattern to the beyond of pattern that forms the heart of Rumi’s aesthetics. جمال‌شناسی, صورت, معنی, مولوی, مثنوی معنوی Rumi’s aesthetics, pattern, painting, form, meaning, Mathnawi 7 17 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-63&slc_lang=fa&sid=1 Mehrdadi Ghayoomi Bidhend مهرداد قیومی بیدهندی m_qayyoomi@sbu.ac.ir 1003194753284600263 1003194753284600263 Yes دانشگاه شهید بهشتی دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی Hamid Reza Pishvaei حمیدرضا پیشوایی h.pishvaie@gmail.com 1003194753284600264 1003194753284600264 No