:: دوره 7، شماره 28 - ( پائیز 1397 ) ::
جلد 7 شماره 28 صفحات 77-57 برگشت به فهرست نسخه ها
ژانر در نقاشی (امر هنری) اواخر قاجار و اوایل پهلوی و رابطه آن با گفتمان ناسیونالیسم (امر سیاسی)، تحلیلی مبتنی بر مفاهیم «میانجی» و «کلیت» در روش شناسی لوکاچ
خیزران اسماعیل زاده* ، پریسا شاد قزوینی
چکیده:   (5100 مشاهده)
یکی از ویژگی‎های نقاشی در سال‌های پایانی عصر قاجار و نخستین سال‌های عصر پهلوی گرایش به منظره‎نگاری و ابنیه‎نگاری (که در اینجا مکان‌نگاری نام گرفته) به‌عنوان موضوع کار است. این مقاله قصد دارد تا ارتباط رواج این موضوع ‎در نقاشی را به‌عنوان امری جزیی، ذیلِ سیطره گفتمان کلی ناسیونالیسم به‌عنوان کلیت تبیین کند. برای مستدل کردن این ایده و توضیح رابطه بین این دو، از روش نظری ارتباط میان «کلیت» و «میانجی»های لوکاچ استفاده می‌شود.
مقاله گفتمان‎ ناسیونالیسم را به‌عنوان یک کلیت در نظر می‌گیرد. برای توضیح ارتباط میان این کل، با جزءِ نقاشی مکان‌نگار (به‌عنوان یک ژانر در نقاشی)، ابتدا دو گفتمان خُردتر را به‌عنوان میانجی میان گفتمان ناسیونالیسم و نقاشی مکان‌نگار نظر قرار می‌دهد: نخست رواج تاریخ‎نگاری مبتنی بر دانش باستان‌شناسی و دوم تجدد بومی زمینه‎ساز این تاریخ‎نگاری. سپس در گام بعدی روش‌های تصویری تازه‌وارد زمانه را در سفرنامه‌ها به‌عنوان میانجی دیگر در نظر می‌گیرد. در آخر دو کتابِ نامه خسروان و آثار عجم به‌عنوان میانجی‌های کوچک‌تر این حلقه و محل تلاقی گرایش‌های ناسیونالیستی در تاریخ‌نگاری و روش‌های تازه نقاشی مورد توجه قرار می‌دهد تا به این نتیجه برسد که رواج مکان‌نگاری در نقاشی اواخر قاجار و اوایل پهلوی و مشخصاً در کار کمال‌الملک و شاگردانش بر بستری فرهنگی-سیاسی و درون منظومه‌ای از روابط به هم‌پیوسته رخ داده است.
فرض مقاله بر این است که تألیف دو کتاب نامه خسروان تألیف جلال‎الدین میرزا و آثار عجم نوشته فرصت شیرازی و تألیف و انتشار تعداد زیادی از «سفرنامه»‌های غربیان درباره ایران، به لحاظ موضوع خود: «شناخت ایران» مبتنی بر تدوین تاریخ و مستندات جدید باستان‌شناسانه، می‎توانند به‌عنوان «میانجی»‎های نهایی فرض شوند که درون کلیتی به نام ناسیونالیسم، قادراند نشان دهند توجه نقاشان به موضوع وطن و مناظر آن تنها تبعیت از یک ژانر مرسوم در نقاشی نیست. به عبارت دیگر مسیر گذار از ناسیونالیسم تا نقاشی منظره و بنا توسط این میانجی‌ها قابل درک است.
واژه‌های کلیدی: کلیت، گفتمان، مکان‎نگاری، میانجی، ناسیونالیسم، نقاشی
متن کامل [PDF 901 kb]   (2453 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1398/3/12 | پذیرش: 1398/3/12


XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 7، شماره 28 - ( پائیز 1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها