en ملاحظاتی انتقادی دربارۀ زیباشناسی عرفانی، بررسی موردی نگارگری ایرانی تخصصي Special پژوهشي Research <p style="text-align: justify;">نوشته‌های فراوانی درباره نگارگری ایرانی در دست است که عموماً برای تبیین زیباشناسی این هنر به آموزه‌های عرفانی و به‌ویژه&nbsp;عالم خیال یا عالم مثال استناد کرده‌اند. برخی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان این حوزه (کربن، بورکهارت، شوؤان، نصر و رینگن‌برِگ)&nbsp;با تکیه بر آراء ابن عربی کوشیده‌اند ثابت کنند که زیباشناسیِ نگارگری ایرانی برخاسته از آموزه عرفانی &laquo;عالم خیال &raquo; است. مسأله&nbsp;محوری این مقاله مبتنی است بر این‌که پیوند زدن مفاهیم متافیزیکی عالم خیال به زیباشناسی نگارگری مبنای نظری و&nbsp;روش‌شناختی مستحکمی ندارد. زیرا اولاً ابن عربی و سایر پیروانش از طرح آموزه عالم خیال هدفی هستی‌شناختی (مراتب&nbsp;وجود) و معرفت‌شناختی (معرفت‌الله) را دنبال می‌کرده‌اند. ثانیاً، شواهد و قراین چندانی در دست نیست که ثابت کند نگارگران&nbsp;و نقاشان الزاماً با تعالیم عرفانی ابن عربی آشنا بوده یا بدان گرایش داشته‌اند. ثالثاً، بنابر دیدگاه‌های عرفانی، شهود عالم خیال&nbsp;شروطی دارد و صرفاً عارف واصل و حکیم کامل قادر است در آن سیر و سیاحت کند. بنابراین، تصوّر این‌که نگارگران همگی&nbsp;به چنین مراتبی دست یافته‌اند دور از ذهن به نظر می‌رسد و شواهد چندانی هم برای اثبات آن در دست نیست. در مقابل،&nbsp;کوشیده‌ایم نشان دهیم که با رجوع به خود آثار نگارگری بهتر می‌نوان به وجوه زیباشناختی آن‌ها پی برد.</p> <p style="text-align: justify;">There are several texts pertaining to Perisian painting which explain its aesthetics on the basis&nbsp;of mysticism and the notion of imaginal world. This point of view bears some methodological&nbsp;problems. Some of the prominent scholars (Corbin, Burckhardt, Nasr, Ringgenberg et al.) refering&nbsp;to Ibn &lsquo;Arabi&rsquo;s mystical notions, have tried to show that the specific aesthetics of Persian painting&nbsp;has been derived from the imaginal world. Our aim here is to show that establishing the aesthetics&nbsp;of Persian painting on the basis of imaginal world&rsquo;s metaphysics lacks seriously the theoretical&nbsp;and methodological rigour. Firstly, Ibn &lsquo;Arabi and his heirs&rsquo; conception of imaginal world was&nbsp;first of all ontological (hierarchy of Being) and epistemological (knowledge of God). Secondly,&nbsp;there is no overwhelming proof which could demonstrate that Persian painters were initiated to&nbsp;this notion. Thirdly, achieving the imaginal world through mystical intuition is conditioned by&nbsp;asceticism and purifying rituals, which were not necessarily familiar to Persian painters almost&nbsp;working in the court of Sultans. We will try to show that considereing these paintings in themselves&nbsp;is the genuine way to establish their aesthetics principles.</p> نگارگری, عرفان, عالم خیال, فضای بصری Persian painting, mysticism, imaginal world, visual space 32 43 http://kimiahonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-126&slc_lang=en&sid=1 Mohammadreza Abolghassemi محمدرضا ابوالقاسمی mr.abolghassemi@ut.ac.ir 10031947532846001149 10031947532846001149 Yes Department of Art Studies Faculty of Visual Arts Tehran University